eHuisartsenKompas

Nicol Nijland

Lisette van Gemert

Dr. Nicol Nijland en Dr. Lisette van Gemert zijn werkzaam bij het Center for eHealth Research & Disease management van de Universiteit Twente. Dit centrum onderzoekt hoe eHealth toepassingen slimmer kunnen worden ontworpen en ingezet om de kwaliteit van zorg te verhogen.
Nicol Nijland is onlangs gepromoveerd in de ehealth.
Beiden zijn betrokken bij de organisatie van het symposium Supporting health by technology – Best practices for implementation’ dat op 22 mei plaats vindt in Amersfoort.
Twitter: @ehealthtwente

eHealth is een middel

eHealth is een veelomvattend begrip, zo blijkt uit de onderzoeksliteratuur. In 2001 waren er maar liefst 51 unieke definities van eHealth in omloop in internationale publicaties, woordenboeken en op het internet. Sinds de opkomst van social media kwamen daar in 2010 nog eens 47 unieke definities van ‘Gezondheid 2.0′ bij. eHealth is een term die continu aan verandering onderhevig is, dat maakt de term zo lastig te definiëren. Maar ongeacht welke definitie of welke vorm van eHealth we hanteren, het doel van eHealth is eenduidig: het ondersteunen en bevorderen van de gezondheidszorg. eHealth is een veelbelovend hulpmiddel om goede kwaliteit van zorg, toegankelijk en betaalbaar te houden.

De tien e-Geboden

De beloftes van eHealth worden ook wel uitgedrukt via de 10 E’s van eHealth:

1. Efficiency; eHealth als hulpmiddel om het beschikbare geld voor de gezondheidszorg doelmatiger (gepast) te besteden. Mensen en middelen zijn schaars en moeten zo optimaal mogelijk ingezet worden. Nadenken over toepassen van eHealth impliceert nadenken over verandering of vervanging van bestaande activiteiten. Te denken valt aan: betere afstemming van zorg via eAfspraken, eRecept, online intake vragenlijsten ter voorbereiding op het spreekuur, eConsult voor niet-urgente zorgvragen, intercollegiaal consult voor snelle uitwisseling van data tussen artsen onderling.
2. Enhancing quality of care; eHealth als hulpmiddel om o.a. de veiligheid van zorg en therapietrouw onder patiënten te vergroten. Bijvoorbeeld door automatische reminders bij medicatie-inname en door het aanbieden van keuzehulpen (bijv. www.kiesbeter.nl).



3. Empowerment; eHealth als hulpmiddel voor het bevorderen van een actieve rol van de patiënt, met patiëntportalen die zelfmanagement ondersteunen via online monitoring van meetwaarden zoals bloeddruk, gewicht en bloedglucose.
4. Encouragement; eHealth als hulpmiddel voor het aanmoedigen van een nieuwe relatie tussen arts en patiënt waarin samen beslissingen worden genomen (‘shared decision-making’). Gezamenlijke besluitvorming levert meer patiënttevredenheid en een betere kwaliteit van leven op, en draagt bij tot een betere arts-patiëntrelatie. Patiënten die zelf beslissen, maken doorgaans een weloverwogen en medisch gezien verstandige keuze.
5. Education; eHealth als hulpbron voor het vinden van informatie (op maat) en eLearning voor zowel de arts als de patiënt. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van online fora voor mensen met psychische problemen (eMental health) en een twitterspreekuur om veel mensen tegelijk te bereiken voor niet-urgente zorgvragen. Denk ook aan digitale beslissingsondersteuning tijdens het spreekuur. eHealth kan ook ingezet worden voor educatiedoeleinden in ontwikkelingslanden, bijvoorbeeld voor het op grotere schaal kunnen opleiden van lokale artsen middels eLearning en het blijven begeleiden van deze artsen middels eConsultatie.
6. Enabling information exchange; eHealth als hulpmiddel om communicatie te bevorderen tussen arts en patiënt, tussen artsen onderling, tussen artsen onderling, maar ook tussen zorgorganisaties onderling (gezondheidscentrum en apotheek). Ook medische apps zijn geschikte hulpmiddelen voor informatie-overdracht;
7. Extending; eHealth als hulpmiddel om letterlijk grenzen te verleggen. Zorg is via internet tegenwoordig vrijwel overal en altijd beschikbaar, bijvoorbeeld voor mensen die tijdelijk in het buitenland werken en via eConsult hun huisarts op afstand willen raadplegen. Maar ook voor transmurale samenwerking. Zo is het mogelijk dat een wijkverpleegkundige voor wondzorg bij een patiënt thuis via een videoverbinding contact heeft met een dermatoloog in het ziekenhuis.
8. Equity; eHealth als hulpmiddel om zorg voor iedereen toegankelijk te maken. Denk bijvoorbeeld aan patiënten die slecht ter been zijn en moeite hebben om hun arts te bezoeken. Videoconsultatie als extra communicatiemiddel tussen arts en patiënt zou hier uitkomst kunnen bieden. Ook het gebruik van eHealth toepassingen in ontwikkelingslanden groeit. Via mobiele- en satteliet technologie wordt vooral ingespeeld op voorlichting en educatie.

De laatste genoemde punten gaan niet over de beloftes van eHealth, maar over de vereisten voor het gebruik van eHealth-toepassingen.

9. Ethics; eHealth is een nieuw hulpmiddel in de gezondheidszorg. Dit vraagt om nieuwe manier van zorgverlening en dus ook om nieuwe regelgeving, om privacy te beschermen en op juridische consequenties in te dekken. Hiervoor is de KNMG-richtlijn online arts-patiënt contact opgesteld.
10. Evidence-based; er komt steeds meer bewijs dat eHealth een waardevol en effectief hulpmiddel is in de gezondheidszorg (‘best practices’). Belangrijke resultaten zijn al gepubliceerd, met name op het gebied van eMental-health en teledermatologie. Maar er zijn ook nog veelbelovende projecten die helaas niet van de grond komen door onvoldoende ‘return-on-investment’.

Implementatie is complex en de praktijk (arts en patiënt) wordt nog te weinig betrokken bij de ontwikkeling van de technologie. Vooral dit laatste is erg jammer, want hoe meer we leren uit de praktijk, hoe groter de kans dat er eHealth toepassingen worden ontwikkeld met een toegevoegde waarde.

Handvaten voor de praktijk

Veel wetenschappelijke publicaties zijn gericht op effectmetingen en bieden daarmee onvoldoende handvaten voor de praktijk. Zo is bijvoorbeeld voor veel artsen niet duidelijk hoe zij eHealth kunnen inzetten om efficiënter te werken, of waar zij op dienen te letten bij het starten met eHealth. Ook de vragen welke eHealth-technologieën er beschikbaar zijn en hoe de bekostiging van eHealth-toepassingen geregeld is, zijn relevant voor de praktijk. Praktische informatie, voorbeelden en ervaringen van eHealth gebruikers zijn van groot belang om de mogelijkheden van eHealth te laten zien. Het Center for eHealth Research richt zich op ‘best practices’ en streeft ernaar om zo eHealth beter te verankeren in de zorg. Onderzoek helpt bij het inzichtelijk maken van de ervaringen van eHealth stakeholders. Vanuit diverse stakeholder perspectieven, zoals bedrijfsleven, beleid, zorgprofessionals, patiënten en zorgverzekeraars, worden ideeën voorgesteld om de implementatie van eHealth technologieën te versnellen. Omdat deze implementatie zo belangrijk is.

Leren van de praktijk

Door middel van evaluatieonderzoek al tijdens de ontwikkeling van eHealth-toepassingen kunnen we ook daadwerkelijk stakeholders betrekken. Dit kan bijvoorbeeld door in zogenaamde “stakeholder meetings” voorbeelden aan te dragen van eHealth toepassingen. In onderlinge samenspraak wordt antwoord gezocht op vragen als:

• Welke verwachtingen bestaan er ten aanzien van invoering van technologie in de zorg bij de diverse stakeholders?
• Welke problemen spelen er in de dagelijkse praktijkvoering van de stakeholders?
• Hoe kan technologie volgens de stakeholders een zinvolle bijdrage leveren aan de kwaliteit van zorg?
• Welke technologie is volgens de stakeholders het beste inzetbaar?

Het ontwikkelen van hoogwaardige technologie alleen is niet voldoende; je moet zowel rekening houden met de mensen die de toepassing moeten gebruiken als met de omgeving waarin de eHealth-toepassing moet functioneren. Met eHealth verandert de praktijkvoering, en dat is wat veel artsen wel aanvoelen maar nog te weinig in gekend worden. Leren van de praktijk begint daarom met luisteren naar de praktijk.

Marcel Stroo

Marcel Stroo werkt als apotheker bij het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) en GGz Centraal. Hij ontwikkelt onder andere apps en websites over medicijngebruik.

Denkend aan eHealth zie ik een breed aanbod, traag door oneindig zorgland gaan…

Er ontstaan steeds meer mogelijkheden om patiënten via eHealth-toepassingen te ondersteunen bij hun medicijngebruik. Toch lijken zowel de huisarts als de apotheker nog maar mondjesmaat gebruik te maken van deze ‘tools’. Continue reading →

Jaren ‘80

Denk even terug aan ruim twintig jaar geleden. Als je geld nodig had ging je naar je eigen (post)bank. Het was heel gewoon om in de rij te staan, want er waren natuurlijk meer mensen op dat bijzondere idee gekomen. Na even wachten kon je dan – na het uitschrijven van de bekende witte girokaart – 100 harde guldens meekrijgen. ‘Dank je wel lieve bank!’, en je was een klein halfuur verder. Continue reading →

Saskia Timmer

Saskia Timmer is eigenaar van ChangingHealthcare, auteur van het boek ‘eHealth in de praktijk’ en op twitter ook bekend als @sastimmer 

Een duivels dilemma

eHealth wordt vaak in één adem genoemd met efficiëntie, met kosten- en tijdsbesparing. Geldt dat ook voor eCommunicatie – de term die wordt gebruikt voor online contact tussen zorgverlener en patiënt? Het online plannen van afspraken (soms ‘eAfspraken’ genoemd) betreft een organisatorische vorm van contact, terwijl eConsult een meer inhoudelijke contactmogelijkheid biedt.

In gesprek met huisartsen hoor ik vaak dat het online plannen van afspraken ze alleen maar meer tijd zal gaan kosten: Continue reading →

Jaco van Duivenboden

Jaco van Duivenboden werkt bij het Nederlands Huisartsen Genootschap; hij Twittert als @ictzorgen en stelt onder meer de Top 100 huisartsen op Twitter samen.

Huisartsen werken al jaren met geautomatiseerde systemen, de HISen. Samen met de apotheken zijn zij in Nederland voorlopers in het digitaal registreren en uitwisselen van medische gegevens. De verwijs- of ontslagbrief, labuitslagen, recepten en terugkoppeling van de huisartsenpost zijn allemaal digitaal te organiseren. Maar waar huisartsen en andere zorgverleners de onderlinge communicatie veelal digitaal organiseren, is dat tussen huisarts en patiënt nog maar heel beperkt het geval. Continue reading →

Chris Flim

Chris Flim is zelfstandig ondernemer, secretaris van de Nederlandse Vereniging voor eHealth (NVEH) en een van de initiatiefnemers van het eHuisartsenKompas.

Een nieuw initiatief

Op 25 augustus 2011 vond bij het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) een workshop plaats over huisarts, patiënt en ICT, met als doel om concrete ideeën voor een NHG-visie en plan van aanpak op het gebied van eHealth te verzamelen. Continue reading →